programma

Donderdag 19 april 2018

JERUSALEM STRING QUARTET STRIJKKWARTET

Het Jerusalem Quartet debuteerde in 1996. Sindsdien hebben de heren zestien cd’s uitgebracht, verschillende prijzen gewonnen en zijn ze regelmatig te gast in het Concertgebouw in Amsterdam, de Wigmore Hall in London en in Amerika. De New York Times beschreef het kwartet op 29 januari 2016 als “een instrument met 16 snaren [...] Het ensemble transformeerde niet zo zeer in een super-instrument als in iets organisch dat bewoog met on betrouwbare en onvoorspelbare sierlijkheid.” Het ensemble bestaat uit Alexander Pavlovsky en Sergei Bresler op viool, Ori Kam op altviool en Kyril Zlotnikov op cello. Alle vier hebben naast het kwartet ook andere activiteiten; de cellist, bijvoorbeeld, heeft recentelijk alle pianotrios van Mozart opgenomen met Daniel Barenboim en Nikolaj Znaider.

In het begin van het eerste deel van Haydns Strijkkwartet op. 64 no.5 vliegt de eerste violist als een leeuwerik hoog boven zijn collega’s, die ver daaronder vrolijk rondstuiteren, een compositorisch geintje dat dit kwartet zijn bijnaam opleverde. De bijnaam van Janáčeks eerste strijkkwartet is een stuk minder vrolijk. Het refereert aan een novelle van Leo Tolstoy waarin een uitvoering van Beethovens Kreutzersonate deels verantwoordelijk is voor huwelijkse ontrouw en uiteindelijk zelfs moord. Janáček schreef zelf in een brief het volgende over zijn eerste strijkkwartet: ‘Ik zag een arme vrouw voor me, gekweld en uitgeput, net als (...) in de Kreutzer Sonate’. Er valt dus weinig te lachen in dit stuk, en een groter contrast met Haydn is nauwelijks mogelijk. Ook gebruikt Janáček geen normale tonaliteit meer zoals we die in klassieke stukken aantreffen, en combineert hij verschillende thema’s voor dramatisch effect.

Tussen de kwartetten van Janáček en Haydn in bevindt zich Brahms, een van de weinige componisten uit de late negentiende eeuw die strijkkwartetten schreef die onmiddellijk een belangrijke plaats in het genre innamen. Brahms zelf had het er maar moeilijk mee: zijn eerste twee kwartetten werden pas gepubliceerd in 1873, toen hij al 40 jaar was en naar eigen zeggen twintig eerdere kwartetten had vernietigd. Gelukkig voor hem werden zijn kwartetten goed ontvangen, en in de twintigste eeuw zijn er hele boeken vol geschreven over hoe zijn strijkkwartetten tegelijkertijd opvolgers waren van Beethoven en Haydn door onder andere de vorm, maar ook vooruitkijken naar Janáček en zijn tijdgenoten. Vanavond is het aan het Jerusalem Quartet om dat nog eens allemaal praktisch te demonstreren.

    Programma:

  • Haydn String Quartet ‘Lark’ op. 64 no.5
  • Janáček String Quartet no.1 “Kreutzer”
  • Brahms String Quartet no.1

Bron: Felix Broede